DEHB Belirtileri: Çocuğumda DEHB Var Mı?

Dikkat eksikliği ve hiperaktivite bozukluğunu tanımak, anlamak ve doğru adımı atmak için ebeveyn rehberi

Çocuğunuz oturduğu yerden beş dakika geçmeden kalkıyor. Ödevini yarım bırakıyor, dikkatini bir şeye vermesi imkânsız gibi görünüyor. Öğretmeni sürekli "derste dinlemiyor, yerinde oturmuyor" diyor.

DEHB Nedir, Ne Değildir?

Dikkat Eksikliği ve Hiperaktivite Bozukluğu (DEHB), çocuğun dikkatini sürdürmede, dürtülerini kontrol etmede ve aktivite düzeyini düzenlemede yaşıtlarına kıyasla belirgin güçlük çektiği nörogelişimsel bir bozukluktur. Prof. Dr. Yankı Yazgan, DEHB'nin sıklıkla yanlış anlaşıldığını vurgular: bu, çocuğun "yaramaz" ya da "tembel" olduğu anlamına gelmez.

Prof. Dr. Bengi Semerci, DEHB'nin yüksek genetik geçişe sahip bir nörogelişimsel bozukluk olduğunu açıkça belirtir. Bu bilgi, "acaba benim hatam mı?" diye soran ebeveynler için rahatlatıcıdır.

Üç Temel Belirti Alanı

Dikkat eksikliği: Çocuk verilen göreve odaklanmakta zorlanır, dikkati çok çabuk dağılır, görevleri tamamlayamaz, eşyalarını sık kaybeder. Kız çocuklarında DEHB sıklıkla bu formda kendini gösterir ve gözden kaçma olasılığı daha yüksektir.

Hiperaktivite: Çocuk sürekli hareket halindedir — koşar, tırmanır, yerinde oturamaz, sessiz oyunlarda zorlanır. DEHB'deki hareketlilik yaş beklentisinin çok ötesindedir ve işlevselliği bozar.

Dürtüsellik: Çocuk düşünmeden hareket eder, sırasını bekleyemez, başkalarının sözünü keser, sonuçları öngöremez.

Yaşa Göre DEHB İşaretleri

2–5 yaş (okul öncesi): Bu dönemde kesin tanı koymak güçtür. Ancak akranlarından belirgin biçimde daha hareketli olma, hiçbir oyunda birkaç dakikadan fazla kalamama erken uyarı niteliğindedir.

6–12 yaş (okul dönemi): DEHB belirtilerinin en belirgin hale geldiği dönemdir. Çocuk sınıfta oturamaz, ödevlerini organize edemez. Semerci, bu dönemde DEHB'ye sıklıkla öğrenme güçlükleri ve kaygı bozukluklarının eşlik edebildiğini belirtir.

12+ yaş (ergenlik): Hiperaktivite belirtileri azalabilir ama dikkat eksikliği ve dürtüsellik devam eder. Tedavi edilmediğinde riskli davranışlar ve akademik başarısızlık ortaya çıkabilir.

Tanı ve Erken Müdahale

DEHB tanısı bir kan testi ile konulmaz. Tanı; ayrıntılı klinik görüşme, davranış gözlemi, öğretmen ve ebeveyn raporları aracılığıyla yapılır.

Yazgan'ın her fırsatta altını çizdiği gibi, erken müdahale çocuğun geleceğini belirler. DEHB tanısı alan çocukların uygun destek ile akademik, sosyal ve duygusal yaşamlarında kayda değer iyileşme gösterdiği onlarca çalışmayla kanıtlanmıştır.